6 ноября 2013 г.   Главная О газете Персонал Контакты Башинформ
Тарихтан бер көн

Өфөлә типография нисек барлыҡҡа килгән?
14.03.07


       1801 йылдың 13 мартында Өфөлә беренсе тип ография эшләй башлай. Быны раҫлаған архив до кументы ла һаҡланған. 1804 йылда Халыҡ мәғар ифы министрлығы Рәсәйҙең бөтә губернаторҙары на уларҙың губерналарында типография булыуы тураһында хәбәр итеү үтенесе менән мөрәжәғәт
       итә. Өфөнән яуап килә: "1801 йылдың 1 марты нда (яңы стиль буйынса 13 мартта - автор иҫк әрмәһе) Ырымбур губернаһы Өфөлә губерна идар аһы эргәһендә сығым ҡағыҙҙары баҫтырыу өсөн типография булдырылған..."
       Типография ябай ғына йыһазландырылған була . Уның ике ҡул станогы, аҙ ғына шрифы була,
       был заказ үтәүгә ҡыйынлыҡтар тыуҙырған.
       Өфөләге беренсе типография нимәләр баҫтырғ ан һуң?
       Ә ул оҙаҡ ваҡыт тик эшлекле ҡағыҙҙар ғына баҫтырған: төрлө манифест һәм указдар, губер наторҙарҙың бойороҡтары, иғландар яңынан баҫ тырылған. Был баҫмалар губерналар буйынса та ратылған. Уларға номерҙар ҡуйылмаған, төрлө форматтағы ҡағыҙҙа баҫылған. Әлбиттә, бындай
       биттәрҙе һаҡлауы ауыр булған, ә кәрәкле ҡағ ыҙҙы табыу мөмкинлеге булмаған. Шуға күрә хө күмәт "Губернские ведомости" исеме менән рәс ми документтарҙы аҙна һайын баҫтырырға ҡарар
       иткән.
       1837 йылда "Оренбургские губернские ведомо сти" сығарыу тураһында мәсьәлә килеп тыуғас,
       хәрби губернатор гәзит баҫтырыу өсөн Өфө ти пографияһын файҙаланыу тураһында әмер бирә. Типография өс баҫма станогы менән тулыландыр ыла, шрифт әҙерләү өсөн "Һүҙ ҡойоу" булдырыл а.
       Гәзиттең беренсе һаны 1838 йылдың 1 ғинуар ында донъя күрә. 12 биттән торған гәзит форм аты артыҡ ҙур булмай, текст бер полосала ғын а урынлаша. Гәзиттең беренсе һанында алты мә ҡәлә баҫыла. Баҫма уҡыусыларға чиновниктарҙы ң вазифаларынан китеүе һәм тәғәйенләнеүе тур аһында, ҡулға алынған ҡасҡан кешеләрҙе һәм х өкөм ителеүселәрҙе эҙләү тураһында, һатыу өс өн тәғәйенләнгән имениелар тураһында хәбәр и тә.
       Өфө гәзитенә яҙылыу хаҡы 15 һум була. Губе рна идараһының бөтә палаталары ла гәзиткә мо тлаҡ яҙылған була: ҡаҙна, енәйәт, граждандар , намыҫ суды, удел контораһы һәм Дворяндар й ыйылышы. Яҙылыусылар араһында Ырымбур, Өфө, Силәбе, Троицк ҡала думалары була.
       1843 йылда "Ведомости" баҫмаһында "рәсми б улмаған бүлек" барлыҡҡа килә. Унда тыуған кр ай һәм беҙҙең ҡала тураһында мәҡәләләр урын ала. Өйәҙ училищеһы ҡараусыһы Иван Прокопьев ич Сосфенов "рәсми булмаған бүлек"тең беренс е редакторы була Уны Өфөнөң беренсе журналис ы тиһәң дә хата булмаҫ.
       Тәүҙә гәзиттең тиражы ҙур булмай: 1849 йыл да гәзиткә яҙылыусылар һаны - 150, 1859 йылд а - 250, 1882 йылда "Уфимские губернские вед омости" баҫмаһына (1865 йылдан гәзит шулай а тала башлай) яҙылыусылар һаны - 773. Гәзит б иттәрендә осраҡлы материалдар урын ала башла й: "Йәшен ваҡытында һаҡланыу тураһында", "Ма й шәме әҙерләү ысулы", "Ҡыйыҡ буяу өсөн сост ав", "Тәмәке зыянлы", "Тулы кәүҙәлелекте дау алау тураһында".
       Баҫма хөкүмәт тарафынан нәшер ителә һәм, ә лбиттә, монархистар ҡарашы сағылдырыла. Шула й булыуға ҡарамаҫтан, Руф Игнатьев, Николай Гурвич кеүек урындағы беренсе тарихсылар, эк ономистар һәм тыуған яҡты өйрәнеүселәр был г әзитте, беренсе сиратта, Өфө һәм Башҡортоста н буйынса мөһим мәғлүмәт сығанағы итә.
       "Уфимские губернские ведомости" гәзите 189 4 йылдың июленән көн һайын сыға башлай. 1917
       йылға тиклем шулай булды: гәзиттең һуңғы һа ны 22 мартта сыға.

Юрий Узиков.
Материалдарҙы күсереп баҫҡанда (тулыһынса йәки өлөшләтә)
"БАШвестЪ" гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ.
НОВОЕ В РАЗДЕЛАХ
Сәйәсәт Иҡтисад Социум Мәҙәниәт Хоҡуҡ Спорт

Первая интернет-газета республики Башкортостан "БАШвестЪ"
"БАШИНФОРМ" мәғлүмәт агентлығы тарафынан сығарыла
E-mail
gazeta@bashvest.ru
Телефоны
(347) 272-93-65
(347) 273-32-62
 
(347) 272-48-00
(347) 273-14-83
Мөхәрририәттең фекере автор фекере менән тап килмәүе лә ихтимал